Αντιμετωπίζοντας την κατάθλιψη: 14 νέες ανακαλύψεις

Αντιμετωπίζοντας την κατάθλιψη: 14 νέες ανακαλύψεις

ψυχολογοι αθηνα

Η κατάθλιψη είναι μια διαταραχή που επηρεάζει τη διάθεση, το συναίσθημα και τις σκέψεις, και συχνά συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα. Δυνητικά, ο καθένας μπορεί έρθει αντιμέτωπος με την κατάθλιψη ανεξαρτήτως ηλικίας, φύλου και κοινωνικο-πολιτισμικού υπόβαθρου. Ακόμα και αν δεν έχουμε έρθει οι ίδιοι αντιμέτωποι μαζί της, είναι αρκετά πιθανό να μας έχει επηρεάσει έμμεσα, βλέποντας κάποιο οικείο πρόσωπο, συγγενή ή φίλο, να προσπαθεί να αντιμετωπίσει τα συμπτώματά της.

Οι έρευνες για την κατανόηση της κατάθλιψης είναι πολυάριθμες και συνεχίζονται μέχρι και σήμερα, διαμορφώνοντας και συχνά αλλάζοντας τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα χαρακτηριστικά της, τους παράγοντες που την ενισχύουν και τα μέσα που έχουμε για να την αντιμετωπίσουμε.

Αντιμετωπίζοντας την κατάθλιψη. Τί καινούριο γνωρίζουμε σήμερα;

Παρακάτω θα βρείτε μια λίστα με 14 νέες ανακαλύψεις και στοιχεία γύρω από την κατάθλιψη. Πρόκειται για μερικά από τα πιο σύγχρονα ερευνητικά δεδομένα που θα διαμορφώσουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και αντιμετωπίζουμε τα συμπτώματα της κατάθλιψης.

1) Η κατάθλιψη είναι μια ασθένεια που επηρεάζει ολόκληρο το σώμα, και όχι μόνο τη διάθεση.

Σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα (Jiménez-Fernández S. et al.-2015), η κατάθλιψη είναι μια «συστημική» ασθένεια που επηρεάζει ολόκληρο το σώμα, και όχι απλώς τη διάθεση. Αυτός είναι ενδεχομένως και ο λόγος που άνθρωποι που αντιμετωπίζουν κατάθλιψη είναι πιο πιθανό να διαγνωσθούν με καρκίνο και καρδιαγγειακές παθήσεις. Η κατάθλιψη συνδέεται με το λεγόμενο οξειδωτικό στρες στο σώμα. Πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία το σώμα παράγει σε υπερβολικό βαθμό ελεύθερες ρίζες από τις οποίες δεν μπορεί να απαλλαγεί. Οι ελεύθερες ρίζες προκαλούν βλάβη σε καίρια σημεία των κυττάρων, παρεμποδίζοντας την ομαλή λειτουργία τους και συχνά προκαλώντας τον θάνατό τους. Η πολύ μεγάλη παραγωγή ελεύθερων ριζών μπορεί να προέλθει από το stress, τους ρύπους στο περιβάλλον, το αλκοόλ, το κάπνισμα, την κακή διατροφή αλλά και την φυσική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού (φλεγμονές).

2) Χρόνιες φλεγμονές στην κυκλοφορία του αίματος μπορεί να πυροδοτήσουν την κατάθλιψη.

Μεταξύ των ανθρώπων που υποφέρουν από κατάθλιψη, η συγκέντρωση δύο συγκεκριμένων δεικτών φλεγμονής (CRP και IL-6) παρουσιάζουν αύξηση πάνω από 50%. Το stress είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που προκαλούν φλεγμονές. Επίσης, δίαιτες που βασίζονται σε αυξημένη κατανάλωση λιπαρών αλλά και η αυξημένη μάζα σώματος είναι παράγοντες που ευθύνονται για φλεγμονές. Η φλεγμονή είναι συνήθως ένα σημάδι ότι το σώμα προσπαθεί να αντιμετωπίσει κάποιο είδος παθογένειας. Αυτό προσπαθεί να κάνει ένα υγιές σώμα, αλλά σε ορισμένους ανθρώπους η συστημική φλεγμονή είναι διάχυτη και επιμένει. Πλέον, είναι κοινώς αποδεκτό ότι μια τέτοια φλεγμονή βρίσκεται πίσω από όλες τις σωματικές και ψυχολογικές ασθένειες και διαταραχές. Η έρευνα (Janice K. Kiecolt-Glaser et. all – 2015) έχει επίσης δείξει ότι η κατάθλιψη που οφείλεται σε χρόνια φλεγμονή μπορεί να είναι ανθεκτική σε παραδοσιακές μεθόδους θεραπείας αλλά μπορεί να υπάρξει ανακούφιση με δραστηριότητες όπως yoga, διαλογισμός και άσκηση.

3) Η φλεγμονή αυξάνει τα επίπεδα γλουτανιμικού οξέος στον εγκέφαλο δημιουργώντας συνθήκες για εκδήλωση κατάθλιψης.

Άνθρωποι με κατάθλιψη που εμφανίζουν σημάδια συστημικής φλεγμονής έχουν αυξημένα επίπεδα γλουτανιμικού οξέος στον εγκέφαλο (E. Haroon, et. al – 2016). Το γλουτανιμικό οξύ είναι ένας νευροδιαβιβαστής χρησιμοποιείται από τα κύτταρα του εγκεφάλου για να μπορούν να επικοινωνούν, ωστόσο, όταν τα επίπεδα αυξάνουν πολύ, μπορεί να γίνει τοξικό για τα εγκεφαλικά κύτταρα και τη νευρογλοία, τα κύτταρα που υποστηρίζουν την υγεία του εγκεφάλου. Οι ερευνητές θεωρούν ότι αυτή μπορεί να είναι και ένας τρόπος που η φλεγμονή βλάπτει και αυξάνει τον κίνδυνο για κατάθλιψη. Υψηλά επίπεδα γλουτανιμικού οξέος σε αυτές τις περιοχές του εγκεφάλου, συσχετίζονται με ανηδονία, (την αδυναμία να αισθανθεί κανείς απόλαυση) και επιβραδύνει την κινητική λειτουργία (που επίσης συνδέεται με την κατάθλιψη). Η φλεγμονή σε αυτήν την έρευνα μετρήθηκε με τεστ αίματος (μετρήθηκε η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP).

4) Η άσκηση βοηθά στην προστασία του εγκεφάλου από την κατάθλιψη.

Η άσκηση αποκαθιστά τα επίπεδα δύο σημαντικών νευροδιαβιβαστών, γλουτανιμικό οξύ και GABA, σε υγιή επίπεδα (Richard J. Maddock et al. – 2016). Η άσκηση φαίνεται ότι βοηθά πολύ στην αποκατάσταση της βλάβης που έχει υπάρξει από την φλεγμονή. Η συγκεκριμένη έρευνα διενεργήθηκε χρησιμοποιώντας χρόνους άσκησης που κυμαίνονταν μεταξύ 8 και 20 λεπτών. Η επίδραση της άσκησης μετρήθηκε μία εβδομάδα μετά την έναρξη της εξάσκησης.

5) Τα αυξημένα επίπεδα stress νωρίς στη ζωή, είναι κυρίαρχος παράγοντας για την εμφάνιση κατάθλιψης στη μετέπειτα ζωή.

Ενήλικες που είχαν κακοποιηθεί ή παραμεληθεί ως παιδιά έχουν σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες να έρθουν αντιμέτωποι με την κατάθλιψη. Ο αυξημένος κίνδυνος σχετίζεται με αυξημένη ευαισθησία των εγκεφαλικών κυκλωμάτων που εμπλέκονται στην επεξεργασία του κινδύνου και ενεργοποιούν τον μηχανισμό αντίδρασης στο στρες.

Σύμφωνα με την έρευνα (Jamie L. Hanson, et al. – 2015) έκθεση σε παραμέληση ή κακοποίηση μειώνει την δραστηριότητα στην περιοχή του εγκεφάλου (κοιλιακό ραβδωτό σώμα) που επεξεργάζεται τις εμπειρίες ανταμοιβής. Έτσι είναι πολύ πιθανό πως επηρεάζεται την ικανότητα για να βιώσει κανείς ενθουσιασμό, απόλαυση, ή άλλα θετικά συναισθήματα.

6) Ένας εγκέφαλος που βρίσκεται σε κατάσταση κατάθλιψης παρουσιάζει διαφορετική αντίδραση στο stress.

Σε μία έρευνα που χρησιμοποιήθηκαν ποντίκια (Yongsoo Kim, et. al. – 2016) οι ερευνητές βρήκαν πολύ μεγάλη διαφορά μεταξύ της εγκεφαλικής δραστηριότητας των «αβοήθητων» ποντικιών και των «ψυχολογικά ανθεκτικών» ποντικιών (τα Ποντίκια χρησιμοποιούνται γιατί το βιολογικό υπόβαθρο της κατάθλιψης που παρουσιάζουν είναι παρόμοιο με εκείνο των ανθρώπων). Οι εγκέφαλοι των «αβοήθητων» ποντικιών ήταν εντυπωσιακά παρόμοιοι μεταξύ τους με πολλούς τρόπους. Παρουσίασαν μια γενικευμένη μείωση στην εγκεφαλική δραστηριότητα και ειδικά σε εκείνες τις περιοχές που επηρεάζουν την ικανότητά για αντιμετώπιση του stress. Αυτές οι περιοχές (της μειωμένης εγκεφαλικής δραστηριότητας) περιλαμβάνουν τα τμήματα του εγκεφάλου που είναι ζωτικής σημασίας για την οργάνωση των σκέψεων και των συμπεριφορών, την επεξεργασία των συναισθημάτων, τα κίνητρα, την αμυντική συμπεριφορά, την αντιμετώπιση του στρες, τη μάθηση και τη μνήμη.

7) Τα γονίδια ΔΕΝ είναι πεπρωμένο. Το περιβάλλον μπορεί να αλλάξει τη γενετική προδιάθεση στην κατάθλιψη. Ο ρόλος της ψυχοθεραπείας.

Και πάλι χρησιμοποιώντας μικροσκοπικά τρωκτικά – μια μελέτη με αρουραίους (N. S. Mehta-Raghavan, et. al – 2016) έδειξε ότι το περιβάλλον μπορεί να αλλάξει μια γενετική προδιάθεση στην κατάθλιψη. Όταν οι αρουραίοι, που είχαν γενετικά-εκτραφεί ώστε να εκφράσουν κατάθλιψη, έλαβαν ένα είδος «ψυχοθεραπείας αρουραίων», έδειξαν σημαντικά μικρότερη καταθλιπτική συμπεριφορά. Οι αιματολογικοί βιοδείκτες για την κατάθλιψη επίσης άλλαξαν και έφτασαν σε υγιή (μη-καταθλιπτικά) επίπεδα. Η «ψυχοθεραπεία» είχε να κάνει με τοποθέτηση των αρουραίων σε ένα εμπλουτισμένο περιβάλλον που είχε χώρο, παιχνίδια για να μασάνε, μέρη για να κρυφτούν και να αναρριχηθούν, και ευκαιρίες για να κοινωνικοποιηθούν με άλλα ποντίκια.

«Αν κάποιος έχει μεγάλο ιστορικό κατάθλιψης στην οικογένειά του και φοβάται ότι ο ίδιος ή τα παιδιά του θα αναπτύξουν κατάθλιψη, η έρευνά μας είναι καθησυχαστική. Δείχνει ότι ακόμη και με μια υψηλή προδιάθεση για κατάθλιψη, η ψυχοθεραπεία ή η ενεργοποίηση μιας κατάλληλης συμπεριφοράς μπορεί να ανακουφίσει (από την κατάθλιψη)».
Eva Redei, επικεφαλής ερευνητής της μελέτης, καθηγήτρια της ψυχιατρικής και συμπεριφορικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Northwestern Feinberg School of Medicine.

 8) Περιβάλλον ή Γονίδια; Η απάντηση είναι και τα δύο!

 Η σημαντικότερη επιρροή στην ανάπτυξη της κατάθλιψης δεν είναι τα γονίδια ούτε το περιβάλλον. Είναι ο συνδυασμός και των δύο. Πιο πάνω μιλήσαμε για την το πως το περιβάλλον μπορεί να αλλάξει μια γενετική προδιάθεση. Εδώ θα δούμε τι ακριβώς σημαίνει γενετική προδιάθεση.

Είναι πολλά τα γονίδια που έχουν συσχετισθεί με την εμφάνιση κατάθλιψης (Ravi Bansal, et al. – 2016) και συγκεκριμένα εκείνα τα γονίδια που επηρεάζουν τη σεροτονίνη, τον νευροδιαβιβαστής δηλαδή που ρυθμίζει τη διάθεση. Μια γενετική παραλλαγή (αλληλόμορφο) που βρέθηκε στον μεταφορέα της σεροτονίνης φαίνεται πως επηρεάζει τον τρόπο που ένας άνθρωπος αντιδρά στο stress. Εκείνοι που φέρουν το “S” (short-κοντό) αλληλόμορφο είχαν περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν κατάθλιψη από εκείνους που φέρουν το “L” (long-μακρύ) αλληλομόρφο όταν εκτέθηκαν στον ίδιο τύπο και ποσότητα stress. Η έρευνα αυτή δείχνει ότι οι άνθρωποι με το αλληλόμορφο “L” μπορούν να προσαρμοστούν στο περιβάλλον τους πιο αποτελεσματικά. Αντίθετα, εκείνοι με το αλληλόμορφο “S” φαίνεται πως έχουν έναν εγκέφαλο που είναι λιγότερο ικανός να προσαρμοστεί στις αντιξοότητες.

9) Η κατάθλιψη αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα, όμως…

Είναι γνωστό ότι η κατάθλιψη αυξάνει τον κινδύνου για εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιακή προσβολή και θάνατο, αλλά η θεραπεία της κατάθλιψης μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο σε επίπεδα μη-κατάθλιψης (intermountain healthcare). Ωστόσο δεν είναι ασαφές ποιο έρχεται πρώτο – η κατάθλιψη ή η καρδιακή νόσος. Η καρδιακή νόσος μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για κατάθλιψη, ενώ η κατάθλιψη μπορεί να πυροδοτήσει τους παράγοντες επικινδυνότητας που σχετίζονται με καρδιακά προβλήματα, όπως υψηλή αρτηριακή πίεση, υψηλή χοληστερόλη, διαβήτης και έλλειψη σωματικής άσκησης.

10) Διαλογισμός και Άσκηση. Ο συνδυασμός που νικά!

Όταν πραγματοποιούνται μαζί, ο διαλογισμός και η αερόβια άσκηση μειώνουν τα συμπτώματα της κατάθλιψης κατά 40%. Ο συνδυασμός τους φαίνεται πως βοηθά άτομα με κατάθλιψη να νιώθουν λιγότερο πιεσμένα και να επηρεάζονται λιγότερο από αρνητικές σκέψεις. Η έρευνα (B. L. Alderman et. al. -2016) συμπεριελάμβανε 30 λεπτά διαλογισμού εστιασμένης προσοχής (mindfulness) και αμέσως μετά 30 λεπτά αερόβιας άσκησης. Ο διαλογισμός και η άσκηση είναι ένα ισχυρό δίδυμο και φαίνεται να λειτουργεί σε πολλά επίπεδα:

  • προωθεί την ανάπτυξη και διατήρηση των κυττάρων του εγκεφάλου, διαδικασία που είναι κρίσιμη για την ψυχική υγεία. Η επιβράδυνση της ανάπτυξης των κυττάρων του εγκεφάλου, ή/και η μείωση των εγκεφαλικών κυττάρων, μπορούν να δημιουργήσουν προβλήματα ψυχικής υγείας κάθε είδους, συμπεριλαμβανομένης και της κατάθλιψης.
  • υποβοηθά την ανάπτυξη νέων γνωστικών δεξιοτήτων που αντιπαλεύουν το «αρνητικό φίλτρο» της κατάθλιψης.
  • μειώνει την επιρροή της μνήμης (παρελθοντικών γεγονότων) που τροφοδοτεί την κατάθλιψη.
11) Η στοργική μητρότητα μπορεί να προστατεύσει ένα νεογέννητο από τις πιθανές επιδράσεις της μητρικής κατάθλιψης.

Μητέρες με καταθλιπτικά συμπτώματα που όμως ανταποκρίνονταν περισσότερο στα μηνύματα που έστελνε το μωρό τους, και που επιδίδονταν σε πιο απαλό και τρυφερό άγγιγμα κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού (παιχνίδι πρόσωπο με πρόσωπο) είχαν μωρά με λιγότερες σωματικές ενδείξεις άγχους. Η έρευνα δείχνει ότι οι μητέρες που έχουν συμπτώματα κατάθλιψης, όταν επιδίδονται σε μια περισσότερο ευαίσθητη αλληλεπίδραση με το μωρό τους, μπορεί να «ενεργοποιήσουν» την έκφραση συγκεκριμένων γονιδίων που βοηθούν τα βρέφη να διαχειρίζονται το στρες με υγιείς τρόπους (Elisabeth Conradt, et. al. – 2016).

12) Σε έναν εγκέφαλο που βρίσκεται σε κατάσταση κατάθλιψης, οι εγκεφαλικές περιοχές που επεξεργάζονται το συναίσθημα είναι αποσυνδεδεμένες.

Εγκεφαλογραφήματα σε νέους ενήλικες έδειξαν ότι σε όσους είχαν την εμπειρία περισσότερων από ένα καταθλιπτικά επεισόδια, η αμυγδαλή τους (η πολύ σημαντική περιοχή του εγκεφάλου που επεξεργάζεται το συναίσθημα) ήταν αποσυνδεδεμένη από το υπόλοιπο «συναισθηματικό δίκτυο» του εγκεφάλου. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτή η «αποσύνδεση», έχει να κάνει με το πόσο ακριβής καταφέρνει να είναι κανείς όταν επεξεργάζεται τα συναισθήματά του. Αυτή η «αποσύνδεση» είναι πιθανό να είναι ο λόγος που άνθρωποι που αντιμετωπίζουν κατάθλιψη είναι πιο πιθανό να βιώνουν τις ουδέτερες πληροφορίες ως αρνητικές. (R. H. Jacobs, et. al. – 2016).

13) Burnout και Κατάθλιψη.

Σε έρευνα που μελετούσε την επικάλυψη μεταξύ burnout (επαγγελματική εξουθένωση) και κατάθλιψης, 1.386 άνθρωποι κατηγοριοποιήθηκαν ως έχοντες burnout ή όχι. 85% των ανθρώπων που χαρακτηρίστηκαν ως έχοντες burnout ταυτόχρονα πληρούσαν τα κριτήρια της κατάθλιψης. Αντίθετα, μόνο το 1% των ανθρώπων που δεν είχαν burnout πληρούσαν τα κριτήρια για κατάθλιψη. Οι άνθρωποι με επαγγελματική εξουθένωση είχαν περίπου τρεις φορές περισσότερες πιθανότητες να έχουν ιστορικό κατάθλιψης, και σχεδόν τέσσερις φορές περισσότερες πιθανότητες να παίρνουν αντικαταθλιπτικά (Irvin Sam Schonfeld, et. al. – 2016).

14) Η χρήση των μέσω κοινωνικής δικτύωσης αυξάνει την πιθανότητα για εμφάνιση κατάθλιψης.

Όσο περισσότερος ο χρόνος που νεαροί ενήλικες δαπανούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος για κατάθλιψη. Η σχέση μεταξύ της χρήσης των social media και της κατάθλιψης είναι γραμμική, δηλαδή ο κίνδυνος για κατάθλιψη αυξάνεται ανάλογα με το χρόνο που δαπανάται στα social media. Οι λόγοι για τους οποίους συμβαίνει αυτό είναι ασαφείς, αλλά οι ερευνητές (Liu yi Lin, et. al. – 2016) έχουν ορισμένες θεωρίες:

  • άνθρωποι που είναι ήδη σε κατάθλιψη μπορεί να στρέφονται προς τα social media για να βρουν ανακούφιση.
  • οι εικόνες στα social media είναι πολύ εξιδανικευμένες και μπορεί να οδηγούν σε αισθήματα ανεπάρκειας και φθόνου, και να να προκαλούν στρεβλές συγκρίσεις.
  • Ο χρόνος που δαπανάτε στα social media μπορεί να είναι πολύς χωρίς να το καταλαβαίνουμε εκείνη τη στιγμή, αφήνοντας συχνά μια αίσθηση ότι έχουμε χάσει πολύτιμο χρόνο.
  • Η χρήση των social media θα μπορούσε να υποθάλπει έναν εθισμό στο διαδίκτυο, μια ψυχιατρική πάθηση που μπορεί να πυροδοτήσει καταθλιπτικά συμπτώματα
  • Ο αντίκτυπος του cyber-bullying (διαδικτυακή βία) και άλλων αντίστοιχων κοινωνικών αλληλεπιδράσεων.

Τελικά…

Η κατάθλιψη είναι κάτι περισσότερο από σκέψεις. Είναι κάτι περισσότερο από έναν εγκέφαλο σε θλίψη ή ένα σώμα που δεν αισθάνεται έτσι όπως αισθανόταν στο παρελθόν. Μετά από την -επί δεκαετίες- πεποίθηση ότι η κατάθλιψη οφείλεται σε έναν στρεβλό τρόπο σκέψης ή σε μια χημική ανεπάρκεια στον εγκέφαλο, η έρευνα έχει πλέον προχωρήσει και μας δείχνει ότι η κατάθλιψη είναι μια ασθένεια ολόκληρου του σώματος, που πιθανότατα ξεκινά από τα γονίδια και το περιβάλλον. Πλέον είμαστε σε καλύτερη θέση από ποτέ να καταλάβουμε την κατάθλιψη. Με αυτή τη διευρυμένη αντίληψη περί κατάθλιψης, έρχεται και μια νέα υπόσχεση για νέες θεραπείες και στρατηγικές αντιμετώπισης για μια πιο ευτυχισμένη και πιο πλούσια ζωή, απαλλαγμένη από τους περιορισμούς της κατάθλιψης.

λέξεις κλειδιά: ψυχολογοι αθηνα, συμπτώματα κατάθλιψης, αντιμετώπιση κατάθλιψης, ψυχοθεραπεία
Χρήστος Κοροβίλας
Χρήστος Κοροβίλας
Είμαι Κλινικός Ψυχολόγος και Παιδοψυχολόγος. Σπούδασα ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στην Αθήνα και στο Durham University στην Αγγλία, όπου ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στον τομέα της αναπτυξιακής ψυχοπαθολογίας. Έχω εκπαιδευτεί στην τεχνική Marte Meo και στην ψυχοεκπαίδευση γονέων, ενώ παράλληλα είμαι ειδικευόμενος Ψυχοθεραπευτής στο μοντέλο της συστημικής - οικογενειακής ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής.