Συναισθήματα: τι είναι και πως τα Ρυθμίζουμε vol.1

Συναισθήματα: τι είναι και πως τα Ρυθμίζουμε vol.1

ψυχολογοι αθηνα
Ποιά είναι η ουσία της λέξης Συναίσθημα;

Συναισθηματική αυτορύθμιση είναι η διαδικασία κατά την οποία κανείς ρυθμίζει την συναισθηματική ένταση. Είναι η ικανότητα να ηρεμούμε όταν νιώθουμε ότι βρισκόμαστε σε μεγάλο βαθμό αναστάτωσης, θυμού, φόβου, ενθουσιασμού κλπ. Αυτορύθμιση είναι η ανάγκη για ανακούφιση όταν νιώθουμε ότι τα συναισθήματα μας πλημμυρίζουν.

Για να μπορέσουμε να εξασκήσουμε την ικανότητα αυτορύθμισης είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τι σημαίνουν τα Συναισθήματα. Στην Αγγλική γλώσσα χρησιμοποιούνται οι όροι Emotions και Feelings. Στα Ελληνικά, ίσως μπορούμε να αποδώσουμε τους όρους ως Συγκινήσεις (Emotions) και Συναισθήματα (Feelings). Οι Συγκινήσεις (emotions) μας βάζουν σε κίνηση. Η λέξη emotion έρχεται από τα λατινικά, και κυριολεκτικά σημαίνει «κινούμαι». Οι Συγκινήσεις (emotions), «κινούν» την συμπεριφορά, μας δίνουν ενέργεια για να δράσουμε στέλνοντας βιο-χημικά σήματα στους μύες και τα όργανα του σώματός, μας προετοιμάζουν για δράση. Στην Ελληνική γλώσσα χρησιμοποιούμε γενικά τον όρο συναίσθημα, όμως φαίνεται ότι τα συναισθήματα (feelings) είναι περισσότερο πολύπλοκα στοιχεία που συνθέτουν τις Συγκινήσεις (emotions). Άλλα στοιχεία που συνθέτουν τις Συγκινήσεις είναι η διάθεση (moods; όπως η κατάθλιψη), οι αισθήσεις (sensations; όπως η ζέστη, το κρύο, ο πόνος κλπ), και οι σωματικές καταστάσεις (physiological states; όπως η πείνα και η κούραση).

Αν και η παραπάνω γνώση έχει αξία, ίσως είναι λίγο περίπλοκη. Έτσι, για τους σκοπούς αυτού του άρθρου θα χρησιμοποιήσω τον γενικό όρο: Συναισθήματα. Κατά τη γνώμη μου, εκείνο που είναι σημαντικό να κρατήσει κανείς είναι η γενική θέση ότι τα Συναισθήματα κινητοποιούν για δράση. Είναι η εσωτερική μας «πυξίδα», που αν λειτουργεί σωστά, μας δείχνει προς ποια κατεύθυνση χρειάζεται να κινηθούμε. Ανεξαρτήτως του αν ένα συναίσθημα είναι έντονο ή λιγότερο έντονο, συνειδητό ή ασυνείδητο, συγκεκαλυμμένο ή εμφανές, μας γεμίζει ενέργεια για να δράσουμε (να κινητοποιηθούμε) με έναν από τους εξής τρεις τρόπους:

1. Approach = Επαφή, Πλησίασμα

2. Avoid = Αποφυγή

3. Attack = Επίθεση


1. Στην επαφή, κανείς θέλει να γευτεί περισσότερα από μια σχέση, θέλει να πάρει περισσότερη εμπειρία, να εξερευνήσει τον κόσμο περισσότερο, να μάθει περισσότερα, και να εκτιμήσει περισσότερο (appreciate; με την έννοια ότι αποδίδει μεγαλύτερη αξία στην εμπειρία που ζει). Τα συνήθη συναισθήματα που συνοδεύουν την επαφή, είναι το ενδιαφέρον, η ευχαρίστηση, η συμπόνια, η εμπιστοσύνη και η αγάπη. Οι συνήθεις συμπεριφορές που συνοδεύουν την επαφή είναι, η μάθηση, η ενθάρρυνση, η σχέση, η διαπραγμάτευση, η συνεργασία, η ικανοποίηση μιας επιθυμίας, η θετική επιρροή, η καθοδήγηση, η οριοθέτηση και η προστασία.

2. Στην αποφυγή, κανείς θέλει να τρέξει μακριά από μια κατάσταση, υποβαθμίζοντας την σημασία της εμπειρίας. Εκεί, θεωρούμε πως μια συγκεκριμένη εμπειρία δεν αξίζει την προσοχή και την επένδυση ενέργειας. Συνήθεις συμπεριφορές αποφυγής είναι η απόρριψη, η άγνοια (όταν αγνοούμε κάτι ή κάποιον), η απόσυρση, και η αποφυγή.

3. Στην επίθεση, κανείς θέλει να υποτιμήσει, να προσβάλει, να επικρίνει, να υπονομεύσει, να βλάψει, να εξαναγκάσει, να κυριαρχήσει, να εξουδετερώσει ή να καταστρέψει. Τα συνήθη συναισθήματα που συνοδεύουν την επίθεση είναι, ο θυμός, το μίσος, η περιφρόνηση, και η αηδία. Συνήθεις συμπεριφορές επίθεσης είναι η απαίτηση, ο χειρισμός, η κυριαρχία, ο εξαναγκασμός, η απειλή, το bulling, η πρόκληση βλάβης, και η κακοποίηση/κακομεταχείριση.


Αυτορύθμιση και Ασφαλής Συναισθηματικός Δεσμός

Η συναισθηματική αυτορύθμιση δεν είναι κάποιου είδους χάρισμα ή ταλέντο. Είναι μία σημαντική δεξιότητα την οποία ο καθένας έχει τις προδιαγραφές να εξασκήσει. Από τη στιγμή που ένας άνθρωπος γεννιέται, έρχεται αντιμέτωπος με συναισθήματα, σωματικές αισθήσεις και ανάγκες. Ο ρόλος των γονιών είναι να βοηθήσουν το μωρό τους να έρθει σε επαφή με τα συναισθήματα και τις ανάγκες του και να το βοηθήσουν να ανακουφιστεί από την ένταση, δηλαδή να ρυθμιστεί (ένα βρέφος δεν μπορεί να ρυθμίσει τα συναισθήματά του μόνο του, χρειάζεται τη βοήθεια των γονιών του). Έτσι οι γονείς μεταφράζουν το κλάμα του παιδιού τους και ανταποκρίνονται στις ανάγκες του, δηλαδή είναι εκεί κάθε φορά που πεινάει, διψάει, κουράζεται, φοβάται, ή έχει την ανάγκη για άγγιγμα, ανακούφιση και επαφή.

Στην περίπτωση που η παραπάνω διαδικασία λειτουργεί ομαλά, όταν δηλαδή οι γονείς ανταποκρίνονται κατάλληλα στις ανάγκες και τα συναισθήματα του παιδιού τους, δημιουργείται ένας ασφαλής συναισθηματικός δεσμός (secure attachment). Αυτό σημαίνει ότι το παιδί νιώθει πως οι γονείς του μπορούν να το ανακουφίσουν (να ρυθμίσουν το συναίσθημά του), νιώθει αξιαγάπητο (ότι αξίζει την αγάπη και την φροντίδα των γονιών του), και αναπτύσσει εκείνους τους μηχανισμούς που θα του επιτρέψουν την αυτορύθμιση στην ενήλική ζωή. Έτσι, ο ενήλικας που έχει αποκτήσει έναν ασφαλή συναισθηματικό δεσμό (που έχει φροντιστεί συναισθηματικά ως παιδί) δεν θα χρειάζεται έναν γονιό για να τον ανακουφίζει. Αντίθετα θα εσωτερικεύσει την έννοια του γονιού και θα μπορεί να ρυθμίσει και να ανακουφίσει ο ίδιος τον εαυτό του, ενώ θα έχει εμπιστοσύνη στις ανθρώπινες σχέσεις και την επαφή. Επιπλέον, θα γίνει και ο ίδιος ένας γονιός που θα μπορέσει να δημιουργεί συναισθηματική ασφάλεια στα δικά του παιδιά.

Σύμφωνα με τον Daniel Siegel, ένας ασφαλής συναισθηματικός δεσμός δημιουργείται όταν υπάρχουν τα λεγόμενα 4 «S». Όταν δηλαδή κανείς νιώθει Ορατός (Seen), Ασφαλής (Secure), Ανακουφισμένος (Soothed), και Προστατευμένος (Secure).


Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου: Συναισθήματα: τι είναι και πως τα Ρυθμίζουμε vol.2, εδώ.


 

Χρήστος Κοροβίλας
Χρήστος Κοροβίλας
Είμαι Κλινικός Ψυχολόγος και Παιδοψυχολόγος. Σπούδασα ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στην Αθήνα και στο Durham University στην Αγγλία, όπου ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στον τομέα της αναπτυξιακής ψυχοπαθολογίας. Έχω εκπαιδευτεί στην τεχνική Marte Meo και στην ψυχοεκπαίδευση γονέων, ενώ παράλληλα είμαι ειδικευόμενος Ψυχοθεραπευτής στο μοντέλο της συστημικής - οικογενειακής ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής.