Συναισθήματα: τι είναι και πως τα Ρυθμίζουμε vol.2

Συναισθήματα: τι είναι και πως τα Ρυθμίζουμε vol.2

%cf%88%cf%85%cf%87%ce%bf%ce%bb%ce%bf%ce%b3%ce%bf%ce%b9-%ce%b1%ce%b8%ce%b7%ce%bd%ce%b1-%cf%83%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%b9%cf%83%ce%b8%ce%ae%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1

Διαβάστε το πρώτο μέρος του άρθρου: Συναισθήματα: τι είναι και πως τα Ρυθμίζουμε vol.1.


Αυτορύθμιση και Ανασφαλής Συναισθηματικός Δεσμός

Όταν οι ανάγκες (συναισθηματικές και σωματικές) ενός βρέφους δεν ικανοποιούνται από έναν ευαίσθητο γονιό, το σώμα και ο εγκέφαλός του πλημμυρίζουν από φόβο και τις ορμόνες του stress. Έτσι ενεργοποιείται ο μηχανισμός του stress, και το κλάμα του γίνεται κάλεσμα για ανακούφιση, παρηγοριά, προστασία και ασφάλεια. Όταν το κλάμα αυτό δεν εισακούγεται ή θεωρείται χειριστικό («μη το κακομαθαίνεις…», «αν το παίρνεις αγκαλιά κάθε φορά που κλαίει θα ζητάει συνέχεια αγκαλιές…», «μην πας ακόμα, αυτήν τη φορά δεν έκλαψε αρκετά…»), το βρέφος αναπτύσσει έναν εγκέφαλο ευαίσθητο στο stress (STRESS REACTIVE brain) και όχι έναν εγκέφαλο που έχει συνηθίσει σε μια κατάσταση ηρεμίας και ανακούφισης (CALM brain).

Σε αυτήν την περίπτωση δημιουργείται ένας Ανασφαλής Συναισθηματικός Δεσμός (insecure attachment). Το παιδί νιώθει ότι οι γονείς του δεν μπορούν να το ανακουφίσουν (να ρυθμίσουν το συναίσθημά του), συχνά δεν νιώθει αξιαγάπητο (ότι αξίζει την αγάπη και την φροντίδα) και τελικά δεν καταφέρνει να αναπτύξει εκείνους τους μηχανισμούς που θα του επιτρέψουν την αυτορύθμιση στην ενήλική ζωή. Αντίθετα, αναπτύσσει μηχανισμούς αυτοπροστασίας και άμυνας, προκειμένου να επιβιώσει. Η σύνδεση ανάμεσα στο σώμα (αισθήσεις), και τον εγκέφαλό (επεξεργασία των συναισθημάτων) εμποδίζεται και η συναισθηματική του πυξίδα δεν δείχνει σε δρόμους Επαφής, αλλά σε δρόμους Αποφυγής ή/και Επίθεσης.

Οι ενήλικες που αντιμετωπίζουν δυσκολίες αυτορύθμισης, συχνά έχουν πρώιμες εμπειρίες ανασφαλούς σύνδεσης, δηλαδή δύσκολες προσωπικές σχέσεις, κατά τις οποίες δεν εξασκήθηκαν στην ρύθμιση του συναισθήματος. Όταν αντιμετωπίζουν δύσκολες καταστάσεις στη ζωής τους, όταν νιώθουν να τους πλημμυρίζουν τα συναισθήματα, όταν ο φόβος γεμίζει τον εγκέφαλο, όταν η θλίψη μοιάζει ατελείωτη και ο θυμός εκρήγνυται, δεν υπάρχει χώρος για να ακουστεί μια περισσότερο συμπονετική και φροντιστική φωνή που θα μπορεί να παρηγορήσει, να ανακουφίσει και να ρυθμίσει. Πράγματι, περιστατικά δύσκολων σχέσεων στην παιδική ηλικία, σχετίζονται με υψηλότερο ρίσκο για χρήση ουσιών, εξαρτήσεις, διαταραχές της διάθεσης (π.χ. κατάθλιψη), αγχώδεις διαταραχές, και ασθένειες στην ενήλικη ζωή.

Σύμφωνα με τον Dr. Bruce Perry, ειδικό στη μελέτη του τραύματος:
«Συμπεριφερόμαστε ως αποτέλεσμα των αισθήσεων και των συναισθημάτων που προκύπτουν από τα συστήματα «συναγερμού» του εγκεφάλου μας. Όταν αυτά τα συστήματα αναπτύσσονται κανονικά, είμαστε σε θέση να αντιμετωπίσουμε πολύπλοκες και δύσκολες καταστάσεις δίνοντας κατάλληλες λύσεις (ανάλογα την ηλικία στην οποία βρισκόμαστε). Όταν γινόμαστε ενήλικες, οι λύσεις που δίνουμε θα πρέπει να είναι προσεκτικές και δημιουργικές. Όταν η ικανότητα ενός παιδιού για αυτορύθμιση δεν αναπτύσσεται κανονικά, αυξάνεται ο κίνδυνος για πολλά προβλήματα, έντονα ξεσπάσματα θυμού, παρορμητική συμπεριφορά, δυσκολίες στον ύπνο, την διατροφή κλπ».

Εμπειρίες που Διορθώνουν & Ψυχοθεραπεία

Στην περίπτωση που ένας ενήλικας έχει υιοθετήσει έναν περισσότερο ανασφαλή δεσμό, και βλέπει ότι αντιμετωπίζει δυσκολίες στην αυτορύθμιση του συναισθήματος, χρειάζεται να αναζητήσει νέες εμπειρίες που θα διορθώσουν τις πιο πρωιμιές, αλλά και ενήλικες εμπειρίες που επαναλαμβάνουν το τραύμα. Μια τέτοια επανορθωτική εμπειρία μπορεί να αναζητηθεί και στην Ψυχοθεραπεία. Πράγματι, στόχος της ψυχοθεραπείας είναι η παροχή μιας κατάλληλης, επανορθωτικής εμπειρίας, που θα «θρέψει» τον εγκέφαλο και θα ενισχύσει την αλλαγή εκείνων των τρόπων συναισθηματικής σύνδεσης που διαιωνίζουν το τραύμα και περιορίζουν τη ζωή. Παρακάτω μπορείτε να διαβάσετε μερικές πρακτικές κατεύθυνσης για να βελτιώσετε την αυτορύθμισή σας, να μπορέσετε δηλαδή να νιώσετε ανακούφιση όταν αισθάνεστε ότι σας πλημμυρίζουν έντονα συναίσθημα.

Μερικές πρακτικές κατευθύνσεις:
  1. Θέση Παρατηρητή: Το να μπορεί κανείς να παρατηρεί τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τα σήματα του σώματός του, σημαίνει ότι αμέσως παίρνει απόσταση από το πρόβλημα. Έτσι για παράδειγμα, ένας άνθρωπος δεν γίνεται ένα με τον θυμό του, ούτε όμως αποφεύγει να δει ότι υπάρχει θυμός. Αντίθετα, αποκτά μια κατάλληλη απόσταση από το συναίσθημα του, ενώ «τρέφει» τις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την αυτορύθμιση, την ενσυναίσθηση, την συμπόνια, την αυτογνωσία και την ικανότητα να ανακουφίζει το συναίσθημά του (η ψυχοθεραπεία και/ή οι παρακάτω μέθοδοι μπορούν να βοηθήσουν προς αυτήν την κατεύθυνση).
  1. Αναπνοή: Το να μάθει κανείς να παρατηρεί την αναπνοή του είναι σημαντικό για να μπορεί να έρχεται σε μια κατάσταση χαλάρωσης. Για να αλλάξετε την κατάσταση του νευρικού σας συστήματος πάρτε λίγο χρόνο και κάντε μερικά set της άσκησης 4 – 7 – 12. Πάρτε μια αργή αναπνοή καθώς μετράτε μέχρι το 4, στην συνέχεια κρατήστε την αναπνοή σας καθώς συνεχίζεται να μετράτε μέχρι το 7, και τέλος εκπνεύστε αργά καθώς συνεχίζεται το μέτρημα μέχρι το 12. Επαναλάβετε μερικές φορές.
  1. Κίνηση: Η άσκηση του σώματος κινεί τα μόρια, αλλάζει τη χημεία του σώματος, βελτιώνει την καρδιακή κατάσταση και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και ενισχύει το BDNF, (brain-derived neurotrophic factor), το οποί βοηθά τον εγκέφαλο να αναπτυχθεί και να παραμείνει υγιείς.
  1. Αγκαλιά: Αγκαλιάστε και αφήστε να σας αγκαλιάσουν για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα προκειμένου το σώμα σας να εκκρίνει την λεγόμενη ορμόνη της αγάπης και της σύνδεσης, την οξυτοκίνη.
  1. Μάθηση: Η νέα πληροφορία, δηλαδή η καινοτομία, αναπτύσσει νέες νευρωνικές οδούς στον εγκέφαλο. Επίσης το σώμα ανταποκρίνεται στη νέα μάθηση και στην ανάπτυξη του εγκεφάλου.
  1. Διαλογισμός: Η έρευνα έχει δείξει ότι ο διαλογισμός και η πρακτική του mindfulness, βελτιώνουν την υγεία και της ευημερία, ηρεμούν τον εγκέφαλο και το σώμα, βοηθούν στη σύνδεση του εγκεφάλου, του νου και του σώματος, ενώ βοηθούν στην ανάπτυξη νέων εγκεφαλικών δομών στον προ-μετωπιαίο φλοιό (που σχετίζεται με την αυτορύθμιση και την γενικότερη αίσθηση ευημερίας).
  1. Τεντωθείτε (Stretch): Τεντώστε το σώμα σας κάνοντας yoga, και τεντώστε την προοπτική σας μέσα από νέους, θετικούς τρόπους σκέψεις. Οι τρόποι αυτοί ενισχύουν την ικανότητά μας για παρατήρηση, κατανόηση και ρύθμιση των συναισθημάτων και των αναγκών μας. Αυξάνουν την συμπόνια για τον εαυτό και ενισχύουν την λεγόμενη ψυχολογική ανθεκτικότητα.
  1. Γράψτε: Η έρευνα δείχνει ότι όταν γράφουμε για θέματα που μας απασχολούν (πχ. ημερολόγιο), ενισχύουμε μια κατάλληλη επαφή με τα συναισθήματά μας και ενισχύουμε την γενικότερη υγεία μας (ψυχολογική και σωματική).
  1. Συνδεθείτε: Δεν είναι ποτέ αργά για να καλλιεργήσετε έναν ασφαλή συναισθηματικό δεσμό, ακόμα και στην ενήλικη ζωή. Όταν βρισκόμαστε με ανθρώπους οι οποίοι μας κάνουν να νιώθουμε ότι είμαστε ορατοί, ότι μπορούμε να ακουστούμε, ότι ξέρουμε ποιοι είμαστε, και ότι μαζί τους νιώθουμε ασφαλείς και ήρεμοι, το μυαλό και το σώμα μας μετακινούνται από μια κατάσταση stress σε μια κατάσταση εμπιστοσύνης, από μια κατάσταση εγρήγορσης στην χαλαρότητα, και από μια κατάσταση άμυνας σε μια διάθεση επαφής.
  1. Επαναλάβετε: Η επανάληψη μιας εμπειρίας δημιουργεί νέα νευρωνικά κυκλώματα, νέες συμπεριφορές και αντιδράσεις, νέους τρόπους σύνδεσης, και αντίληψης της ζωής. Επαναλάβετε εκείνες τις εμπειρίες που είναι θετικές και αποπνέουν μια αίσθηση ηρεμίας και εμπιστοσύνης, προκειμένου το σώμα σας να μετακινηθεί από μια κατάσταση επιβίωσης, σε μια κατάσταση ανάπτυξης και επαφής.
Χρήστος Κοροβίλας
Χρήστος Κοροβίλας
Είμαι Κλινικός Ψυχολόγος και Παιδοψυχολόγος. Σπούδασα ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στην Αθήνα και στο Durham University στην Αγγλία, όπου ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στον τομέα της αναπτυξιακής ψυχοπαθολογίας. Έχω εκπαιδευτεί στην τεχνική Marte Meo και στην ψυχοεκπαίδευση γονέων, ενώ παράλληλα είμαι ειδικευόμενος Ψυχοθεραπευτής στο μοντέλο της συστημικής - οικογενειακής ψυχοθεραπείας και συμβουλευτικής.