Πώς να μιλήσετε στο παιδί σας για τις επιθέσεις στο Παρίσι

Συχνά, όταν δραματικά γεγονότα πλήττουν μαζικά τον πληθυσμό (φυσικές καταστροφές, πόλεμος, τρομοκρατικές επιθέσεις κλπ.) οι γονείς σπεύδουν να προστατεύσουν τα παιδιά τους από το βάρος της πληροφορίας, προσπαθώντας να αποφύγουν συζητήσεις για το «τί έγινε». Παρόλο που μια τέτοια στάση αποσκοπεί στην προστασία του παιδιού από τη βία, συχνά μπορεί να περιπλέξει τα συναισθήματα που δημιουργούνται γύρω από το συμβάν.

Ο Harold Koplewicz, υπεύθυνος του Τhe Child Mind Institute υποστηρίζει: «Μην καθυστερείτε να μιλήσετε στο παιδί σας. Είναι πολύ πιθανό ότι το παιδί θα ακούσει για το γεγονός από κάπου αλλού, επομένως είναι καλύτερο να μάθει τι έγινε από εσάς τους ίδιους. Έτσι θα μπορέσετε να δώσετε απαντήσεις σε πιθανές απορίες, να μεταφέρετε τα πραγματικά γεγονότα και να δώσετε τον συναισθηματικό τόνο».

Σε τέτοιες περιπτώσεις είναι σημαντικό οι γονείς να εξακριβώσουν τι είναι αυτό που έχει ήδη ακούσει το παιδί και στη συνέχεια να προσπαθήσουν να απαντήσουν σε πιθανές ερωτήσεις με τρόπο που να είναι εύκολα κατανοητός και κατάλληλος με την ηλικία του παιδιού. Ενισχύοντας έναν τέτοιο διάλογο το παιδί θα έχει την ευκαιρία να εκφράσει τα συναισθήματά του και σταδιακά να αναπτύξει υγιείς δεξιότητες αντιμετώπισης κρίσεων.

Επίσης είναι σημαντικό οι γονείς να συγκρατήσουν την ψυχραιμία τους και να μπορέσουν να μιλήσουν με ηρεμία καθώς περιγράφουν τα γεγονότα. Τα παιδιά αντιλαμβάνονται το συναίσθημα των γονιών τους και έτσι αν οι γονείς συμπεριφερθούν δείχνοντας άγχος, τα παιδιά θα νιώσουν stress. Φυσικά κάθε παιδί έχει διαφορετικά επίπεδα αντίστασης στο stress και ευαλωτότητας και επομένως, ο κάθε γονιός γνωρίζει καλύτερα από τον καθένα τι είναι αυτό που μπορεί να αντέξει και να χειριστεί το παιδί του.

Παρακάτω ακολουθεί ένας οδηγός για το πως μιλάμε σε ένα παιδί ανάλογα με την ηλικία του.

Παιδιά προσχολικής ηλικίας: Αυτή είναι η μόνη ηλικία που καλό θα ήταν να αποφύγετε κάπως το θέμα. Παιδιά πέντε ετών και μικρότερα τείνουν να μπερδεύουν πραγματικά γεγονότα με φόβους, επομένως είναι προτιμότερη μια περιορισμένη πρόσβαση στις ειδήσεις και μια μεγαλύτερη προσοχή στο τι λέγεται. Μπορείτε να απαντήσετε σε ερωτήσεις αλλά με προσοχή. Θυμηθείτε ότι δεν χρειάζεστε να δώσετε στο παιδί σας περισσότερες λεπτομέρειες από όσες σας ζητάει.

Παιδιά δημοτικού: Είναι προτιμότερο να αφήσετε το παιδί να οδηγήσει τη συζήτηση. Αν γνωρίζει ήδη τι έχει συμβεί, η συζήτηση θα πρέπει να επικεντρωθεί στο ζήτημα της ασφάλειας του παιδιού. Οι λεπτομέρειες γύρω από το ποιός, τί, πότε και γιατί θα πρέπει να κατευθύνουν τη συζήτηση στις βαθύτερες ανησυχίες του παιδιού (που ενδέχεται να μην μπορεί να βάλει σε λόγο).

Δεν χρειάζεται να μπείτε σε λεπτομέρειες όπως ο ακριβής αριθμός των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους ή ότι οι επιθέσεις ήταν συντονισμένες. Προσπαθήστε να μην είστε υπερβολικά δραματικοί και να μην χρησιμοποιείται λεξιλόγιο που μπορεί να ακούγεται αρκετά τρομακτικό. Αν παρόλα αυτά είστε αρκετά αναστατωμένοι και το παιδί το αντιληφθεί, να είστε καθησυχαστικοί διαβεβαιώνοντάς το ότι είστε μια χαρά, απλώς λυπημένοι με τις ειδήσεις.

Από την άλλη μην αποφεύγετε ή αγνοείτε τις ερωτήσεις των παιδιών σας. Μεγαλύτερα παιδιά (6 έως 11 χρονών) συχνά νιώθουν ανακούφιση όταν γνωρίζουν τα γεγονότα. Σύμφωνα με τον Koplewicz η γνώση μπορεί να ενδυναμώσει τα παιδιά αυτών των ηλικιών και να κατευνάσει το άγχος τους.

Προσπαθήστε να μην απορρίψετε τους φόβους τους ως ανόητους ή ανυπόστατους, όμως μπορείτε να υπογραμμίσετε ότι τέτοια γεγονότα είναι σπάνια και απίθανο να συμβούν στα ίδια. Οι φόβοι τους είναι φυσιολογικοί. Τα παιδιά σε αυτές τις ηλικίες είναι αρκετά προσανατολισμένα προς στον εαυτό και συχνά πιστεύουν ότι οποιαδήποτε απειλή συμβαίνει κάπου στον κόσμο μπορεί να κατευθύνεται προς το μέρος τους.

Χρειάζεται να πείτε στα παιδιά σας ότι είναι ασφαλή και ότι τα αγαπάτε. Μπορείτε με διακριτικό τρόπο και κάποιο βαθμό ειλικρίνειας να πείτε ότι τέτοιες επιθέσεις είναι σπάνιες, ότι έπιασαν τους “κακούς” και ότι η πιθανότητα να συμβεί κάτι τέτοιο στα ίδια είναι εξαιρετικά μικρή.

Παιδιά γυμνασίου: Μην υποθέτετε ότι επειδή τα παιδιά σας είναι λίγο μεγαλύτερα τώρα, ξέρετε και πως νιώθουν. Ρωτήστε αν έχουν ακούσει για τις επιθέσεις και τι νομίζουν για τα γεγονότα. Δώστε απλές απαντήσεις και διαβεβαιώστε ότι είναι ασφαλή και ότι οι ενήλικες προσπαθούν να εμποδίσουν την επανάληψη τέτοιων γεγονότων. Συχνά τα παιδιά σε αυτές τις ηλικίες ερμηνεύουν τα γεγονότα με μια λογική “οι καλοί και οι κακοί”. Μπορεί να ενδιαφέρονται για περισσότερες λεπτομέρειες αλλά συνήθως η κατεύθυνση είναι να μην επεκτεινόμαστε πολύ.

Και μην ανησυχήσετε αν δείτε ότι συμπεριφέρονται κάπως σαν να μην ενδιαφέρονται να μάθουν για τις επιθέσεις. Κάθε παιδί επεξεργάζεται πληροφορίες που αφορούν σε συναισθήματα φόβου με διαφορετικό τρόπο. Κάποια παιδιά μπορεί να θέλουν να περάσουν περισσότερο χρόνο με φίλους και συγγενείς ενώ κάποια άλλα μπορεί να θέλουν να περάσουν κάποιο χρόνο μόνα τους. Είναι σημαντικό να δείξετε στο παιδί σας ότι ο κάθε άνθρωπος εκφράζεται με διαφορετικό τρόπο – για παράδειγμα κανείς μπορεί να αισθάνεται θλίψη αλλά να μην κλαίει.

Ενθαρρύνετε τα παιδιά σας να μιλήσουν και να εκφράσουν τους φόβους τους, ιδιαίτερα αν έχουν εμπλακεί πρόσφατα σε τρομακτικά ή βίαια γεγονότα. Αν θεωρείτε ότι υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος τότε μπορείτε να επαναλάβετε κάποιες οδηγίες ασφάλειας σε περιπτώσεις κινδύνου, π.χ. τι κάνουμε σε περίπτωση φωτιάς ή σεισμού ή να υπενθυμίστε το σημείο συνάντησες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης (αν υπάρχει) κλπ.

Παιδιά λυκείου: Πιθανώς έχουν ήδη διαβάσει πολλά για τα γεγονότα στα social media και έχουν συζητήσει αρκετά με τους φίλους τους. Ίσως είναι χρήσιμο να εξηγήσετε με περισσότερες λεπτομέρειες τι γνωρίζετε και τι δεν γνωρίζετε για τα γεγονότα. Συχνά τέτοιες καταστάσεις αφορούν σε περίπλοκα ζητήματα που δεν είναι αρκετά πιθανό να λυθούν άμεσα, και έτσι οι έφηβοι ίσως ανησυχούν για θέματα που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν στο μέλλον.

Επίσης είναι αρκετά σύνηθες ένας έφηβος να πει ότι δεν θέλει να κουβεντιάσει μαζί σας. Μπορείτε να δοκιμάσετε να ξεκινήσετε μια συζήτηση κατά τη διάρκεια κάποιας δραστηριότητας που κάνετε μαζί έτσι ώστε να μην φανεί ότι έχετε διάθεση να μιλήσετε έντονα ή να αντιπαρατεθείτε. Επίσης είναι πολύ σημαντικό να αποπνέετε μια αίσθηση ηρεμίας και ελέγχου όμως παράλληλα να μπορείτε να μοιραστείτε και τα δικά σας συναισθήματα για τα γεγονότα.

Σε περιπτώσεις που πλέον μιλάμε για τρομοκρατικές ενέργειες που πλήττουν άμεσα τον κοινωνικό περίγυρο της οικογένειάς σας, διαβεβαιώσεις ότι κανείς δεν θα πάθει ποτέ τίποτα δεν θα γίνουν εύκολα πιστευτές. Μπορείτε πια να μιλήσετε με όρους πιθανοτήτων. Είναι σημαντικό να μιλήσετε για το τι θα χρειαστεί να κάνει σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης π.χ. που είναι καλύτερο να πάει αν δεν μπορεί να επιστρέψει σπίτι ή σε ποιον να τηλεφωνήσει σε περίπτωση που δεν μπορεί να σας βρει.

Τέλος, τέτοια γεγονότα μπορεί να είναι αφορμές για συζητήσεις με έναν έφηβο γύρω από το ζητήματα βίας, π.χ. ποιές είναι οι επιπτώσεις της βίας και ποιοί εναλλακτικοί τρόποι υπάρχουν για να λύνει κανείς προβληματικές καταστάσεις; Πώς μπορεί να κάνει τη φωνή του να ακουστεί με τρόπο ειρηνικό, κλπ.

Χρήστος Κοροβίλας
Χρήστος Κοροβίλας
Είμαι Κλινικός Ψυχολόγος (ενηλίκων & παιδοψυχολόγος) και Ψυχοθεραπευτής. Σπούδασα ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στην Αθήνα και στο Durham University στην Αγγλία όπου ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην αναπτυξιακή ψυχοπαθολογία. Έχω ειδικευτεί στη Συστημική - Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία, ενώ έχω εκπαιδευτεί σε προγράμματα θεραπείας ζεύγους, ψυχοεκπαίδευσης γονέων και τεχνικές διαχείρισης του άγχους.