«Τι είναι το σεξ;» (οδηγός σεξουαλικής αγωγής: 0-5 ετών)

Όταν έρχεται η στιγμή οι γονείς να μιλήσουν στα παιδιά τους για θέματα γύρω από το sex, συνήθως υπάρχει αμηχανία και πολλές απορίες. Πως να ξεκινήσω; Τι να πω; Πότε να το πω;

Η προσέγγιση γύρω από την σεξουαλική αγωγή έχει αλλάξει από τότε που ήμαστε εμείς παιδιά. Πλέον, σεξουαλική αγωγή δε σημαίνει μία και μοναδική μεγάλη κουβέντα (ακόμα και αν θεωρείται ότι μπορείτε να καλύψει όλα τα θέματα σε μία συζήτηση). Αντίθετα, είναι σημαντικό να υπάρχουν πολλές, μικρές, συχνές και επαναλαμβανόμενες συζητήσεις με το παιδί.

Όμως γιατί χρειάζεται να μιλήσετε στο παιδί σας για όλα αυτά τα θέματα;

Πρώτον, γιατί το παιδί σας θα ακούσει για το sex από τους φίλους του, το internet και την τηλεόραση. Με το να είστε οι πρώτοι που θα δώσετε την πληροφορία εξασφαλίζετε ότι θα πάρει σωστή πληροφόρηση αλλά και ότι θα γνωρίζει πως νιώθετε και εσείς γύρω από αυτά τα ζητήματα.

Δεύτερον, γιατί στην πραγματικότητα επηρεάζετε στην σεξουαλική συμπεριφορά που θα αναπτύξει το παιδί στο μέλλον. Τα παιδιά που λαμβάνουν καλή σεξουαλική αγωγή είναι πιο πιθανό ότι θα καθυστερήσουν την πρώτη τους σεξουαλική επαφή. Επιπλέον, όταν ξεκινήσουν, είναι μεγαλύτερες οι πιθανότητες να αποφύγουν ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες και σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.

Εδώ θα βρείτε μια σύνοψη βασικών στοιχείων σεξουαλικής αγωγής που τελικά τα παιδιά θα χρειαστεί να λάβουν. Τα θέματα που θίγονται κάθε φορά για τις αντίστοιχες ηλικίες είναι μονάχα ένας οδηγός, ενώ τα στοιχεία βασίζονται στο τι γνωρίζουμε για την σεξουαλική ανάπτυξη των παιδιών σήμερα με γνώμονα την υγεία και την ασφάλειά τους.

 

Βρέφη και Νήπια (0-24 μηνών)

  • Το όνομα των γεννητικών τους οργάνων – ναι, λέξεις όπως πέος και αιδοίο.
  • Ότι επιτρέπεται να αγγίζουν όλα τα μέρη του σώματός τους – αφήστε τα να αγγίξουν τα γεννητικά τους όργανα κατά τη διάρκεια του μπάνιου ή στην αλλαγή πάνας.
  • Αρχίστε να επισημαίνετε τις διαφορές μεταξύ αγοριών και κοριτσιών – τα αγόρια έχουν πέος και τα κορίτσια αιδοίο.
  • Αρχίστε να μιλάτε για τις λειτουργίες των σημείων του σώματος του ανθρώπου – τα ούρα εξέρχονται από το πέος/αιδοίο και τα κακά από το πρωκτό/ποπό (μπορείτε να χρησιμοποιείται, πάντοτε κατάλληλη, αργκό απλώς όχι συνέχεια).
  • Αν τους αρέσει να είναι συνεχώς γυμνά, αρχίστε να εισάγετε όρια σχετικά με την γύμνια – υπάρχουν συγκεκριμένες στιγμές και μέρη που κανείς μπορεί να κυκλοφορεί γυμνός (η παιδική χαρά δεν είναι ένα από αυτά τα μέρη).

 

Η συμπαράσταση που χρειάζονται

Στην πραγματικότητα δεν γίνεται σεξουαλική αγωγή σε αυτές τι ηλικίες. Αυτό που χρειάζεται είναι να μπορεί ένα παιδί να εξερευνήσει όλο το σώμα του και να μπορεί να ξεχωρίζει απλές διαφορές μεταξύ αγοριών και κοριτσιών. Όταν ονομάζετε τα διάφορα σημεία του σώματός τους μπορείτε επίσης να συμπεριλάβετε το πέος ή το αιδοίο και επίσης να μιλήσετε για την λειτουργία αυτών των οργάνων – «ναι, αυτό είναι το πέος σου και από εκεί βγαίνουν τα ούρα». Ο τελικό στόχος είναι να νιώθει το παιδί άνετα με όλο του το σώμα και να μπορεί να δει όλα τα μέρη του σώματος ως ίσης σημασίας (χωρίς ντροπή).

 

Πρώτη παιδική – προσχολική ηλικία (2-5 ετών)

Το σώμα μας:
  • Τις σωστές ονομασίες για τα μέρη του σώματος και ποια είναι η λειτουργία τους.
  • Ότι τα αγόρια και τα κορίτσια είναι διαφορετικά αλλά και ίδια – τα κορίτσια έχουν αιδοίο, τα αγόρια έχουν πέος, αλλά όλοι έχουμε ποπό, χέρια, αυτιά κλπ.
  • Ότι τα σώματά μας είναι διαφορετικά και ότι είναι επιτρεπτό και φυσιολογικό να είμαστε διαφορετικοί.
  • Ότι το σώμα μας μπορεί να μας πει πως αισθανόμαστε – έχουμε πολλά και διαφορετικά συναισθήματα και μπορούμε να τα αισθανθούμε στο σώμα μας.
Ιδιωτικότητα:
  • Ότι κάποια σημεία του σώματός μας είναι ιδιωτικά – δεν είναι να τα βλέπει όλος ο κόσμος.
  • Υπάρχουν ιδιωτικά και δημόσια μέρη και στιγμές – η διάκριση αυτή είναι κάπως δύσκολη για τα παιδιά γιατί η συνθήκη ιδωτικό-δημόσιο συνεχώς αλλάζει. Για παράδειγμα, μπορεί να είναι ok όταν το παιδί είναι γυμνό στο σπίτι όταν έρχεται η γιαγιά αλλά όχι όταν έρχεται πχ ο ηλεκτρολόγος.
  • Να σέβονται την ιδιωτικότητα των άλλων. Για παράδειγμα, αν η πόρτα του μπάνιου είναι κλειστή, πρέπει να χτυπήσουν και να ρωτήσουν αν κάποιος είναι μέσα.
  • Ότι και εκείνα έχουν επίσης δικαίωμα στην ιδιωτικότητα. Όταν πηγαίνουν στην τουαλέτα, είναι στην μπανιέρα ή ντύνονται.
  • Ότι οι συζητήσεις γύρω από το σώμα είναι κατάλληλες για ιδιωτικές στιγμές, στο σπίτι και με τους γονείς (και όχι στην αυλή του σχολείου).
Αγγίζοντας τον εαυτό:
  • Ότι μπορούν να αγγίξουν τα γεννητικά του όργανα αλλά υπάρχουν συγκεκριμένες στιγμές και μέρη που μπορεί να γίνει αυτό.
  • Θέστε όρια γύρω από την ενασχόληση με την γεννητική περιοχή. Εξηγήστε ότι «το να αγγίζεις τα γεννητικά σου όργανα μπορεί να είναι ευχάριστο αλλά αυτή είναι μια ιδιωτική πράξη, όπως όταν πηγαίνουμε στην τουαλέτα, και θα πρέπει να γίνεται σε κάποιο ιδιωτικό μέρος, όπως στο μπάνιο.
  • Αν το παιδί πιάνει τα γεννητικά του όργανα όταν βρίσκεστε έξω σε δημόσιο χώρο, ευγενικά θυμίστε του ότι χρειάζεται να βγάλει τα χέρια του από το παντελόνι του. Μην δημιουργήσετε μεγάλη αναστάτωση γύρω από το θέμα, προκειμένου να νιώσουν μεγαλύτερη ασφάλεια. Σταδιακά θα σταματήσουν την συγκεκριμένη συμπεριφορά.
  • Αν δείτε ότι το παιδί σας παίζει τον «γιατρό» με κάποιον φίλο (να εξετάζουν τα γεννητικά του όργανα), πάρτε μια βαθιά ανάσα, διακόψτε τα ήρεμα, ζητήστε τους να ντυθούν και αποσπάστε τους την προσοχή με κάποιο άλλο παιχνίδι. Αργότερα, μπορείτε να επαναφέρετε το θέμα και να συζητήσετε για την ιδιωτικότητα και τους κανόνες γύρω από το άγγιγμα.
Τα μωρά δεν τα φέρνει ο πελαργός:
  • Ότι όλα τα έμβια πλάσματα αναπαράγονται – τα δέντρα ρίχνουν σπόρους στο έδαφος, τα σκυλιά κάνουν κουτάβια και οι άνθρωποι μωρά. Σταδιακά αρχίστε να στρέφετε την προσοχή του παιδιού σε παραδείγματα αναπαραγωγής όταν τα βλέπετε.
  • Το μωρό μεγαλώνει μέσα στη γυναίκα – μήτρα ή απλώς στην κοιλιά της μαμάς (αργότερα θα γίνεται πιο συγκεκριμένοι).
  • Όμως χρειάζονται τόσο ένας άνδρας όσο και μια γυναίκα για να γίνει ένα μωρό.
  • Πως δημιουργείτε ένα μωρό – χρειάζεται ένα μέρος από τον άνδρα (κύτταρο ή σπέρμα) και ένα μέρος από τη γυναίκα (κύτταρο ή ωάριο) για να γίνει ένα μωρό. «Από που ήρθα» είναι συνήθως ή πρώτη ερώτηση που κάνουν τα παιδιά.
  • Ότι το μωρό μεγαλώνει μέσα στη γυναίκα. Να είστε πολύ απλοί σε όσα εξηγείτε, τα παιδιά χρειάζονται μόνο την βασική ιδέα. Οι λεπτομέρειες έρχονται πολύ αργότερα.
  • Αν θέλουν να μάθουν πως το μωρό έρχεται έξω από το σώμα της μητέρα, απλώς εξηγείστε ότι βγαίνει από το στομάχι της μαμάς ή μέσα από τον κόλπο της μαμάς.
  • Ότι το «να κάνουμε μωρά» είναι κάτι που κάνουν οι μεγάλοι και όχι για τα παιδιά. Προσπαθήστε να τους το θυμίζετε αυτό κάθε φορά που κάνετε την συγκεκριμένη συζήτηση.
Ιδιοκτησία του Σώματος και Άγγιγμα:
  • Ότι είναι το «αφεντικό» του σώματός τους και έχουν το δικαίωμα να έχουν δικαίωμα να λένε ποιος επιτρέπετε να αγγίξει το σώμα τους (συμπεριλαμβάνεστε και εσείς σε αυτό).
  • Ότι δεν μπορούμε να αγκαλιάζουμε και να ακουμπάμε κάποιον αν ο ίδιος δεν το επιθυμεί (και το αντίστροφο).
  • Ότι ορισμένες φορές υπάρχει λόγος που ένας ενήλικας θα χρειαστεί να κοιτάξει ή τα ακουμπήσει το σώμα τους, όπως ένας γιατρός ή μια νοσοκόμα.
  • Ότι δεν κρατάμε μυστικά σχετικά με το σώμα μας. Τα μυστικά είναι για εκπλήξεις ή όταν κάνουμε δώρα.
  • Ότι μπορούν πάντοτε να σας μιλούν για οτιδήποτε τα κάνει να αισθάνονται άσχημα ή περίεργα.

 

Η συμπαράσταση που χρειάζονται

Η προσχολική ηλικία είναι η πιο εύκολη περίοδος για μάθηση. Τα παιδιά είναι πραγματικά σφουγγάρια έτοιμα να ρουφήξουν πληροφορία για το οτιδήποτε. Αν δεν έχουν κάποια εξήγηση που να τους κάνει νόημα, θα χρησιμοποιήσουν την φαντασία τους για να φτιάξουν την δική τους εξήγηση. Χρειάζεται να είστε έτοιμοι να επαναλάβετε πληροφορίες, καθώς ξεχνούν εύκολα και μερικές φορές δεν σας καταλαβαίνουν με την πρώτη φορά ή ακούν μόνο ένα μέρος από όσα έχετε να τους πείτε. Και μην ξεχνάτε να τα ρωτάτε τι εννοούν (τι είναι αυτό που θέλουν να μάθουν) ώστε κάθε φορά να τους δίνετε την σωστή απάντηση!

Είναι σκόπιμο να θέλετε να είστε εσείς η βασική πηγή πληροφόρησής τους. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεστε να είστε ειλικρινείς και να μπορείτε να απαντήσετε στις ερωτήσεις τους σχετικά με τα μωρά. Απαντώντας, δίνετε στο παιδί σας το μήνυμα ότι μπορούν να σας μιλήσουν για το οτιδήποτε και ότι είστε μια αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης. Αυτό είναι σημαντικό, ειδικά όταν θα αρχίσουν να έχουν επαφές και με άλλα παιδιά.

Αν παρόλα αυτά δυσκολεύεστε με τις λέξεις, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ορισμένα, πολύ καλά βιβλία σεξουαλικής αγωγής. Παρέχουν τις απαραίτητες πληροφορίες και είναι γραμμένα με κατάλληλη γλώσσα για την εκάστοτε ηλικία. Επιπλέον, σε αυτήν την ηλικία, τα παιδιά δε θα προσέξουν ότι βάλατε ένα εκπαιδευτικό βιβλίο μέσα στην στοίβα με τα βιβλία που τους διαβάζετε το βράδυ πριν πέσουν για ύπνο.

 

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου: Τι είναι το σεξ; (οδηγός σεξουαλικής αγωγής: 5-12)

Λέξεις κλειδιά: ψυχολογοι αθηνα, παιδί, γονείς, σεξουαλική αγωγή

Χρήστος Κοροβίλας
Χρήστος Κοροβίλας
Είμαι Κλινικός Ψυχολόγος (ενηλίκων & παιδοψυχολόγος) και Ψυχοθεραπευτής. Σπούδασα ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στην Αθήνα και στο Durham University στην Αγγλία όπου ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην αναπτυξιακή ψυχοπαθολογία. Έχω ειδικευτεί στη Συστημική - Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία, ενώ έχω εκπαιδευτεί σε προγράμματα θεραπείας ζεύγους, ψυχοεκπαίδευσης γονέων και τεχνικές διαχείρισης του άγχους.