Ενσυναίσθηση

Τι είναι Ενσυναίσθηση;

Ο όρος “ενσυναίσθηση” χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα ευρύ φάσμα εμπειριών. Γενικά, οι ερευνητές που μελετούν τα ανθρώπινα συναισθήματα την ορίζουν ως την ικανότητα να αισθανόμαστε τα συναισθήματα που βιώνουν άλλοι άνθρωποι, μαζί με την ικανότητα να φανταζόμαστε τι μπορεί να σκέφτεται ή να νιώθει κάποιος άλλος.

Αρκετοί σύγχρονοι ερευνητές προτείνουν την διαφοροποίηση μεταξύ δύο τύπων ενσυναίσθησης: Η “Συναισθηματική Ενσυναίσθηση” αφορά στις αισθήσεις και τα συναισθήματα που κανείς νιώθει όταν έρχεται σε επαφή με τα συναισθήματα ενός άλλου ανθρώπου. Αυτό μπορεί να συμπεριλαμβάνει το “καθρέφτισμα” του συναισθήματος του άλλου ατόμου ή απλώς το να νιώθουμε άγχος όταν εντοπίζουμε τον φόβο ή την αγονία του. Η “Νοητική Ενσυναίσθηση” (μερικές φορές περιγράφεται ως “perspective taking”) αφορά στην ικανότητά μας να εντοπίζουμε και να καταλαβαίνουμε τα συναισθήματα ενός άλλου ανθρώπου. Έτσι στην “Συναισθηματική Ενσυναίσθηση” νιώθουμε και στην “Νοητική Ενσυναίσθηση” καταλαβαίνουμε. Πολυάριθμες έρευνες δείχνουν ότι άνθρωποι με διαταραχές του αυτιστικού φάσματος δυσκολεύονται στο να δείξουν ενσυναίσθηση (κάτι που επηρεάζει αρνητικά τον τομέα των κοινωνικών επαφών και των σχέσεων τους).

Η ενσυναίσθηση φαίνεται πως έχει βαθιές ρίζες στον εγκέφαλο και το σώμα μας, αλλά και στην ιστορία της εξέλιξης τους ανθρώπινου είδους, ενώ στοιχειώδεις μορφές ενσυναίσθησης έχουν παρατηρηθεί σε πρωτεύοντα θηλαστικά (πίθηκοι), σε σκύλους, ακόμη και σε αρουραίους. Επιπλέον, η ενσυναίσθηση έχει συσχετιστεί με δύο διαφορετικές νευρωνικές οδούς στον εγκέφαλο, ενώ οι επιστήμονες έχουν σοβαρές ενδείξεις ότι ορισμένες πτυχές τις ενσυναίσθησης αποδίδονται στους λεγόμενους “καθρεπτικούς νευρώνες”, σε εγκεφαλικά κύτταρα δηλαδή που ενεργοποιούνται όταν παρατηρούμε κάποιον άλλο να εκτελεί μια δραστηριότητα. Το εντυπωσιακό είναι ότι τα κύτταρα αυτά ενεργοποιούνται με τον τρόπο που θα ενεργοποιούνταν αν εκτελούσαμε εμείς οι ίδιοι την συγκεκριμένη δραστηριότητα.
(Όταν βλέπετε κάποιον άλλο να κάνει ή να παθαίνει κάτι -π.χ. να βάζει ένα γκολ στην τηλεόραση ή να τον τρυπάει μια βελόνα- συχνά μπορεί να νιώσετε και εσείς ακριβώς την ίδια αίσθηση που ο άλλος λογικά θα ένιωθε – λες και ήσαστε στη θέση του, π.χ. λες και σας τρύπησε εσάς η βελόνα).

Αν και οι έρευνες δείχνουν ότι η ικανότητα ενσυναίσθησης έχει μια γενετική βάση, πολλές μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι μπορούν να ενισχύσουν (να καλλιεργήσουν) ή να περιορίσουν την φυσική τους προδιάθεση για ενσυναίσθηση. Πράγματι, το να νιώθουμε ενσυναίσθηση δεν σημαίνει ότι απαραίτητα θα θέλουμε να βοηθήσουμε κάποιον που έχει ανάγκη, ωστόσο είναι συχνά ένας σημαντικός παράγοντας για να δράσουμε με ένα περισσότερο συμπονετικό τρόπο.


Mπορείτε να κάνετε το Quiz Ενσυναίσθησης στα αγγλικά (Empathy Quiz).


Γιατί είναι σημαντική:

Η ενσυναίσθηση είναι δομικό στοιχείο ατού που ονομάζουμε ηθική, αλλά και βασικό συστατικό των επιτυχημένων διαπροσωπικών σχέσεων γιατί μας επιτρέπει να καταλαβαίνουμε την οπτική, τις ανάγκες και τις προθέσεις των άλλων. Παρακάτω θα βρείτε μια λίστα με  έρευνες που δείχνουν τη σημασία της ενσυναίσθησης.

  • Οι μελέτες των Daniel Batson και Nancy Eisenberg έδειξαν ότι οι άνθρωποι με υψηλό δείκτη ενσυναίσθησης είναι πιο πιθανό να βοηθούν ανθρώπους που έχουν ανάγκη, ακόμη αν αυτό έχει κάποιο κόστος για τους ίδιους (π.χ. δρουν ενάντια στο δικό τους συμφέρον).
  • Η ενσυναίσθηση είναι μεταδοτική: Όταν υπάρχει ένα κλίμα που ενθαρρύνει την ενσυναίσθηση, οι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να είναι ενσυναισθητικοί – και περισσότερο αλτρουιστές.
  • Η ενσυναίσθηση μειώνει τις προκαταλήψεις και τον ρατσισμό: Σε μια μελέτη, λευκοί συμμετέχοντες που ένιωσαν ενσυναίσθηση αναφορικά με την ιστορία ενός Αφροαμερικανού άνδρα, αργότερα επέδειξαν έδειξαν μικρότερη φυλετική προκατάληψη.
  • Η ενσυναίσθηση Κανει καλό στον γάμο σας: Έρευνες δείχνουν ότι όταν είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε τα συναισθήματα του/της συντρόφου μας, αυξάνεται η αίσθηση κοντινότητας και ενισχύεται η ικανοποίηση από την σχέση. Είναι επίσης σημαντική για την επίλυση συγκρούσεων.
Η θεραπεία ζεύγους (μεταξύ άλλων και το μοντέλο EFT) στοχεύει στην ενίσχυση της ενσυναίσθησης που οι σύντοφοι επιδεικνύουν όταν έρχονται αντιμέτωποι με τους πυρηνικούς φόβους και την συναισθηματική ανασφάλεια ο ένας του άλλου.
  • Η ενσυναίσθηση μειώνει τον εκφοβισμό: Το καινοτόμο πρόγραμμα Roots of Empathy της Mary Gordon, φαίνεται πως μειώνει τον εκφοβισμό και την επιθετικότητα μεταξύ των παιδιών, ενώ τα βοηθά να δείχνουν περισσότερη καλοσύνη προς τους συνομηλίκους τους. Μια άλλη μελέτη έδειξε ότι οι άνθρωποι που κάνουν bullying έχουν μειωμένη «συναισθηματική ενσυναίσθηση» όχι όμως και μειωμένη “νοητική ενσυναίσθηση”, γεγονός που υποδηλώνει ότι γνωρίζουν πώς αισθάνονται τα θύματά τους, αλλά υπολοίπονται του είδους της ενσυναίσθησης που θα τους απέτρεπε από το να επιτίθενται σε άλλους.
  • Η ενσυναίσθηση μειώνει τις αποβολές στο σχολείο: Σε μια μελέτη, οι μαθητές των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν σε ένα πρόγραμμα ενίσχυσης της ενσυναίσθησης ήταν 50% λιγότερο πιθανό να αποβληθούν, σε σύγκριση με τους μαθητές των εκπαιδευτικών που δεν συμμετείχαν στο πρόγραμμα.
  • Η ενσυναίσθηση προωθεί τις ηρωικές πράξεις: Η έρευνα των Samuel και Pearl Oliner έδειξε ότι οι άνθρωποι που διέσωσαν Εβραίους κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος, όταν ήταν παιδιά είχαν βρεθεί σε περιβάλλοντα που ενίσχυαν την ενσυναίσθηση.
  • Η ενσυναίσθηση καταπολεμά την ανισότητα: Όπως υποστήριξαν οι Robert Reich και Arlie Hochschild, η ενσυναίσθηση μας ενθαρρύνει να βοηθάμε τους ανθρώπους που δεν ανήκουν στην δική μας κοινωνική ομάδα, ακόμα και εάν ανήκουν σε στιγματισμένες ομάδες. Αντίθετα, η έρευνα δείχνει ότι η ανισότητα μπορεί να μειώσει την ενσυναίσθηση: Οι άνθρωποι δείχνουν λιγότερη ενσυναίσθηση όταν βρίσκονται σε υψηλότερη κοινωνικοοικονομική θέση.
  • Η ενσυναίσθηση είναι καλή για τον εργασιακό χώρο: Οι διευθυντές που δείχνουν ενσυναίσθηση έχουν εργαζόμενους που αρρωσταίνουν λιγότερο συχνά και αναφέρουν μεγαλύτερη ευτυχία.
  • Η ενσυναίσθηση είναι καλή για το σύστημα υγείας: Μια μελέτη μεγάλης κλίμακας έδειξε ότι οι γιατροί με υψηλή ενσυναίσθηση έχουν ασθενείς με καλύτερη υγεία. Άλλες έρευνες δείχνουν ότι όταν οι γιατροί “καλλιεργούν” ενσυναίσθηση, αυξάνουν την ικανοποίηση των ασθενών και βελτιώνουν τη δική τους συναισθηματική ευεξία.
  • Η ενσυναίσθηση είναι καλή για την αστυνομία: Η έρευνα δείχνει ότι η ενσυναίσθηση μπορεί να βοηθήσει τους αστυνομικούς να νιώσουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση στην αντιμετώπιση κρίσεων, να χρησιμοποιούν λιγότερη σωματική βία και να αισθάνονται λιγότερο απόμακροι από τους ανθρώπους με τους οποίους ασχολούνται.
Χρήστος Κοροβίλας
Χρήστος Κοροβίλας
Είμαι Κλινικός Ψυχολόγος (ενηλίκων & παιδοψυχολόγος) και Ψυχοθεραπευτής. Σπούδασα ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στην Αθήνα και στο Durham University στην Αγγλία όπου ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην αναπτυξιακή ψυχοπαθολογία. Έχω ειδικευτεί στη Συστημική - Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία, ενώ έχω εκπαιδευτεί σε προγράμματα θεραπείας ζεύγους, ψυχοεκπαίδευσης γονέων και τεχνικές διαχείρισης του άγχους.