Ο Ηθοποιός Θεραπευτής

Ένα κείμενο αναζήτησης, αναστοχαστικό, με απορίες και σε σημεία αυτοαναφορικό. Σκέψεις για τον ρόλο και τον «λόγω» του ψυχοθεραπευτή, του ηθοποιού και της φιλοσοφίας. Τα σημεία συνάντησης και η ελπίδα για νόημα.

Μια πρώτη διαπίστωση: “Το εργαλείο είναι ο εαυτός”. Κοινό σημείο και στους δύο. Η ενέργεια, το συναίσθημα, το βλέμμα, η ανάσα, οι σιωπές και τα λόγια, όλα αυτά βγαίνουν μπροστά για να συναντήσουν τον άλλο, το κοινό, τον θεραπευόμενο, τον άνθρωπο. Και μετά; Υπάρχει κοινή αφετηρία και κίνητρο ή τα κοινά μέσα αγιάζουν διαφορετικούς σκοπούς;

Ας τα πάρουμε με τη σειρά. Πρώτα ο ηθοποιός. Να μας πει “Γιατί;”

Μια απάντηση προσωπική, που βρήκα στα χρόνια: “Για να δοκιμάσω τα συναισθήματα”. Να τα περιγράψω, να δω πως μοιάζουν και να τα μιλήσω. Να τα δανειστώ από τους ήρωες και να τα δοκιμάσω στον κορμί μου. Να γευτώ όλα τα διαφορετικά πεπρωμένα. Όσα πιο πολλά τόσο πιο καλά. Στη δική μου περιορισμένη ζωή, να ζήσω όλες τις ζωές του ανθρώπου.

Και τώρα ο ψυχολόγος, και πιο πολύ ο ψυχοθεραπευτής. Γιατί; 

Εκεί μια άλλη ιστορία, πιο δανεική, που πίστεψα στα χρόνια. Και μοιάζει αληθινή: “Για να φροντίσω”. Κακή συνήθεια από παλιά, τώρα πια εξασκημένη. Λιγότερη ανάλωση, περισσότερο επένδυση. Οι άμυνες οι παλιές, οι περιοριστικές, γίνονται ταλέντα και δημιουργία. Πρώτα η φροντίδα στον εαυτό και μετά στον άλλο. Στην δική μου φροντισμένη ζωή, να φροντίσω τις ζωές του ανθρώπου.

Η αφετηρία μοιάζει διαφορετική όμως δεν ξέρω απόλυτα. Καταλαβαίνω και κάπου έχω κενά. Και ηθοποιός και θεραπευτής και όμως ο ίδιος άνθρωπος. Γιατί; Η ζωή, να τη ζεις και να τη φροντίζεις … και με έναν τρόπο παράδοξο, σχεδόν θεατρικό, ο θεραπευτής κάπου μοιάζει ηθοποιός. Μετέχει γα λίγο στις ζωές των ανθρώπων και κάπου έχει την ψευδαίσθηση πως τις διαμορφώνει κιόλας. Τώρα πια το έμαθα καλά, δεν έχω τέτοιες δυνάμεις να αλλάζω ανθρώπους. Αυτή τη δύναμη την κρατάω για εμένα… όμως διατηρώ την ψευδαίσθηση ζωντανή και κάπου κάπου ξεγελιέμαι. Τόσες προοπτικές, ενδεχόμενα και ανατροπές, τόσοι άνθρωποι, τόσες πολλές ζωές μαζί τους. Όσο πιο πολλές τόσο πιο καλά.

Είναι μια φιλοσοφία της ποσότητας και όχι της ποιότητας αυτή. Όσο πιο πολλά, τόσο πιο καλά. Σε δύο ανθρώπους που ζουν τα ίδια χρόνια, ο κόσμος προσφέρει την ίδια ποσότητα εμπειριών. Ο καθένας μπορεί να διαλέξει. Όταν νιώθεις όσο πιο πολύ γίνεται, τη ζωή σου, την επανάστασή σου, την ελευθερία σου, σημαίνει ζεις όσο περισσότερο γίνεται. Μπορεί η ποσότητα να κάνει την ποιότητα. Και ο ηθοποιός και ο θεραπευτής το ξέρουν. Παίζουν ρόλους, ακούν ιστορίες, δανείζονται ζωές ή πιστεύουν πως τις διαμορφώνουν… Ο ηθοποιός φορά τη ζωή του άλλου και ο θεραπευτής γίνεται κομμάτι της… και όλα αυτά, μέσα σε μία ώρα ή δύο!

Ο Καμύ λέει. “από το παράλογο βγάζω τρία συμπεράσματα: την επανάσταση, την ελευθερία και το πάθος μου”. Την επανάσταση, όταν εργαζόμαστε για το “νόημα” που τρέχει μέσα απ τα χέρια σαν νερό λίγο πριν το κρατήσουμε ψηλά. Επανάσταση είναι η μη παραίτηση, είναι η απογοήτευση και η ματαίωση και η  δύναμη για μια προσπάθεια ακόμα. Είναι η δέσμευση με τη ζωή. Ελευθερία είναι η συνείδηση πως δεν υπάρχει το πάντα, είναι η συμφιλίωση με τον θάνατο και η επένδυση στο παρόν. Είναι η δέσμευση με τη ζωή στο τώρα. Και το πάθος είναι η φιλοσοφία της ποσότητας… Η ελευθερία να ζήσεις όλες τις εμπειρίες στο παρόν. Είναι η δέσμευση με τη ζωή στο παντού.  Αυτή είναι η καρδιά του παράλογου και ο ηθοποιός ξέρει να την αποθεώνει.

Να ζεις με πάθος όλη την ζωή και ως ηθοποιός όλες τις ζωές. Και ως θεραπευτής; Όλες τις ζωές και πάλι! 

Μια εξήγηση για την φροντίδα είναι καλή όμως μισή. Η άλλη μισή είναι η επανάσταση, η ελευθερία και το πάθος. Όχι μεγεθυμένο όπως του ηθοποιού αλλά συμμετοχικό όπως του θεραπευτή. 

Ο ηθοποιός με τόσους ρόλους και ο θεραπευτής με άλλους τόσους. Εδώ μιλάμε για προβολές, καθρεφτίσματα, μεταβιβάσεις και αντιμεταβιβάσεις. Η φροντίδα λοιπόν και το πάθος για ζωή μαζί! 

Δεν αγνοώ τα άλλα κίνητρα των ανθρώπων. Κανείς θα πει για τον ναρκισσισμό του ηθοποιού και τον θεραπευτή που υποδύεται την παντοδυναμία. Κίνητρα γνωστά όμως δεν βρίσκω μια αναφορά προσωπική εδώ. Είναι τόσοι πολλοί οι δρόμοι…

Η φροντίδα και το πάθος για ζωή. Τα δύο βασικά ένστικτά του ανθρώπου. Του κάθε ανθρώπου. Είναι μια θεωρία αναπτυξιακή αυτή. Όσο πιο φροντισμένα τόσο πιο εξερευνιτκά. Η ιστορία και το πεπρωμένο του παιδιού είναι ο δεσμός και το ένστικτο εξερεύνησης. Αυτή είναι η καρδιά του ανθρώπου και ο θεραπευτής ξέρει να την αποθεώνει. Φροντίδα και Πάθος μαζί!

“Ο Ηθοποιός” από τον “Μύθο του Σίσυφου”. Αυτό είναι το κείμενο του Καμύ για τις εξηγήσεις του ηθοποιού, που με βοήθησε να συμπληρώσω τις εξηγήσεις του θεραπευτή. Τουλάχιστον για τώρα.

Χρήστος Κοροβίλας
Χρήστος Κοροβίλας
Είμαι Κλινικός Ψυχολόγος (ενηλίκων & παιδοψυχολόγος) και Ψυχοθεραπευτής. Σπούδασα ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στην Αθήνα και στο Durham University στην Αγγλία όπου ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην αναπτυξιακή ψυχοπαθολογία. Έχω ειδικευτεί στη Συστημική - Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία, ενώ έχω εκπαιδευτεί σε προγράμματα θεραπείας ζεύγους, ψυχοεκπαίδευσης γονέων και τεχνικές διαχείρισης του άγχους.