Ο Κώδικας της Αγάπης

Η

παραπάνω φωτογραφία είναι η απεικόνιση της “Αγάπης”, λιγότερο ποιητική αλλά βαθιά συγκινητική. Μιας έννοιας τόσο αληθινής όσο η ανθρώπινη ύπαρξη και τόσο ακαθόριστης όσο το ανθρώπινο συναίσθημα. Πάντοτε πίστευα ότι η τέχνη μπορεί να ορίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια την “Αγάπη” όμως τις τελευταίες δεκαετίες υπάρχει μια σοβαρή ερευνητική προσπάθεια για μια βαθύτερη κατανόηση αυτού που ονομάζουμε “Συναισθηματικός Δεσμός”.

Πιο συγκεκριμένα, η φωτογραφία δείχνει την πρώτη εικόνα μαγνητικού τομογράφου στον κόσμο (fMRI) που απεικονίζει το δεσμό μεταξύ μητέρας και παιδιού. Η εικόνα δείχνει τη νευροεπιστήμονα Rebecca Saxe να φιλάει τον δύο μηνών γιο της.

Ο εγκέφαλος του παιδιού φαίνεται περισσότερο λείος και λιγότερο σκούρος. Αυτό συμβαίνει επειδή έχει πολλή λιγότερη φαιά ουσία από την μητέρα του (η φαιά ουσία αποτελείται από μυελίνη, δηλαδή από λιπώδη ιστό που λειτουργεί ως μόνωση για τους νευρώνες που μεταδίδουν μηνύματα μέσα στον εγκέφαλο).

Το φιλί προκαλεί μια χημική αντίδραση στον εγκέφαλο που μεταξύ άλλων περιλαμβάνει και μια “έκρηξη” της ορμόνης οξυτοκίνη. Η οξυτοκίνη αναφέρεται συχνά ως  «η ορμόνη της αγάπης» διότι προκαλεί συναισθήματα στοργής και συναισθηματικού δεσμού.

Επιπλέον, το φιλί ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου απελευθερώνοντας ντοπαμίνη που μας κάνει να αισθανόμαστε ευφορία. Επίσης απελευθερώνει βασοπρεσίνη η οποία συνδέει συναισθηματικά τις μητέρες με τα μωρά τους, αλλά και τους ερωτικούς συντρόφους μεταξύ τους. Τέλος, απελευθερώνει σεροτονίνη, η οποία βοηθά στη ρύθμιση της διάθεσής μας.

Μερικές διαπιστώσεις όπως προκύπτουν από την επιστημονική έρευνα (και όπως της παρουσιάζει μεταξύ πολλών ερευνητών και ψυχοθεραπευτών και η Sue Johnson):

  1. Η ανάγκη που έχουμε ως παιδιά να μπορούμε να απευθυνθούμε σε ένα αγαπημένο πρόσωπο και να γνωρίζουμε ότι αυτό το πρόσωπο θα μας ανακουφίσει και καθησυχάσει, μας συντροφεύει σε όλη μας τη ζωή. Όταν γνωρίσουμε ότι μας αγαπούν αισθανόμαστε συναισθηματική ασφάλεια, είναι το καταφύγιο που όλοι αναζητούμε. Η λαχτάρα για συναισθηματική επαφή είναι βαθιά κωδικοποιημένη στον εγκέφαλό μας από την στιγμή της γέννησης μέχρι τον θάνατό μας.
  2. Ο Δαρβίνος έλεγε ότι οι ισχυρότεροι του είδους επιβιώνουν (εννοώντας τους περισσότερο ανθεκτικούς στην αλλαγή). Οι πιο ανθεκτικοί από εμάς, δεν είναι εκείνοι που μπορούν αποσυνδέονται από τους άλλους, αλλά εκείνοι που μπορούν να παίρνουν το ρίσκο να αναζητούν την σύνδεση. Αυτά τα άτομα ξέρουν να στέλνουν σαφή συναισθηματικά μηνύματα που τραβούν τους άλλους ανθρώπους κοντά τους, αποζητούν δηλαδή στενούς συναισθηματικούς δεσμούς που μας κάνουν πιο δυνατούς.
    Για παράδειγμα,  αρκετούς μήνες μετά την 11η Σεπτεμβρίου οι επιζώντες που μπορούσαν να στραφούν προς τους αγαπημένους τους φαινόταν να ανακάμπτουν καλύτερα, ενώ εκείνοι που αποστρέφονταν την επαφή ή φοβούνταν να αναζητήσουν στήριξη από άλλους εξακολουθούσαν να παλεύουν με τα φαντάσματα εκείνης της ημέρας.
  3. Οι εγκέφαλοι μας είναι προγραμματισμένοι να αναγνωρίζουν τη συναισθηματική απομόνωση ως “κίνδυνο” και στείλουν ένα σήμα πανικού όταν δεν μπορούμε να κάνουμε ένα αγαπημένο πρόσωπο να ανταποκριθεί στο κάλεσμά μας. Αν δεν μπορέσουμε να επανασυνδεθούμε, γινόμαστε απαιτητικοί ή κλεινόμαστε, με άλλα λόγια ενεργοποιούνται οι μηχανισμοί επίθεσης (fight or flight) ή συναισθηματικού παγώματος (freeze or faint). Και οι δύο αυτές στρατηγικές συχνά “εκπυρσοκροτούν”, απωθώντας τους αγαπημένους μας αντί να τους φέρνουν πιο κοντά.
  4. Ο φόβος διακοπής του συναισθηματικού δεσμού που συχνά μοιάζει με φόβο εγκατάλειψης, φόβο ανεπάρκειας, φόβο απόρριψης, φόβο υποτίμησης, εσωτερικό κενό, είναι το τραύμα που θέλουμε να επουλώσει ο αγαπημένος μας (και που συχνά, με παράδοξο τρόπο, μας θυμίζει).
  5. Όταν έχουμε σωματική επαφή με το αγαπημένο μας πρόσωπο (όταν η μητέρα χαϊδεύει το μωρό της, όταν ο πατέρας φιλάει το παιδί του, όταν οι ερωτικοί σύντροφοι αγκαλιάζονται ή κάνουν έρωτα), με την προϋπόθεση ότι υπάρχει αυτός ο συναισθηματικός δεσμός, γεμίζουμε με την λεγόμενη “ορμόνη της αγάπης”, την οξυτοκίνη, που βρίσκεται μόνο στα θηλαστικά που είναι μονογαμικά. Η οξυτοκίνη μας δίνει μια αίσθηση ήρεμης απόλαυσης ενώ ταυτόχρονα καταστέλλει τις ορμόνες του στρες (αίσθηση ανακούφισης).
  6. Οι συγκρούσεις αναφορικά με τα παιδιά, το σεξ ή τα χρήματα δεν φτιάχνουν ούτε διαλύουν μια σχέση. Αυτό που πραγματικά έχει σημασία είναι η συναισθηματική σύνδεση. Κάτω από τη διαφωνία, το πραγματικό ζήτημα είναι ότι οι σύντροφοι αμφισβητούν την ασφάλεια του δεσμού τους: “Είσαι εκεί για μένα;” “Μπορώ να υπολογίζω ότι θα ανταποκριθείς στην ανάγκη μου – μπορώ να είμαι προτεραιότητα για εσένα;” Όταν τα ζευγάρια κατανοήσουν το θεμελιώδες ζήτημα μπορούν να βοηθήσουν ο ένας τον άλλον να συνδεθεί ξανά. Τότε τα προβλήματα σχετικά με τα παιδιά, το φύλο ή τα χρήματα είναι απλώς διαφωνίες και όχι σχεσιακές βόμβες (διαβάστε περισσότερο για την θεραπεία ζεύγους).

I believe in the compelling power of love. I do not understand it. I believe it to be the most fragrant blossom of all this thorny existence.

Theodore Dreiser

Χρήστος Κοροβίλας
Χρήστος Κοροβίλας
Είμαι Κλινικός Ψυχολόγος (ενηλίκων & παιδοψυχολόγος) και Ψυχοθεραπευτής. Σπούδασα ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο στην Αθήνα και στο Durham University στην Αγγλία όπου ολοκλήρωσα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην αναπτυξιακή ψυχοπαθολογία. Έχω ειδικευτεί στη Συστημική - Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία, ενώ έχω εκπαιδευτεί σε προγράμματα θεραπείας ζεύγους, ψυχοεκπαίδευσης γονέων και τεχνικές διαχείρισης του άγχους.